Miasto Szubin, położone w nizinie gąsawskiej, należy do starszych miasteczek ziemi pałuckiej. Znaleziska urn oraz starych monet greckich świadczą, że osada ludzka istaniała tutaj przed powstaniem państwa polskiego.

Ziemia Szubińska obejmująca miasto i gminę Szubin, stanowi część Pałuk dawnego regionu północno-wschodniej Wielkopolski. Pałuki weszły do historii przed tysiącem lat, to znaczy w okresie kształtowania się państwowości polskiej. Osadnictwo ludzkie istniało tutaj już znacznie wcześniej. Badania wykazały, że nad jeziorem w Żędowie istniały osady ludzkie przez 2500 lat (podobnie jak w Biskupinie i Sobiejuchach, także na Pałukach).

W średniowieczu na tej ziemi zamieszkiwał ród Pałuków, z którego najznaczniejszym był Sędziwój Pałuka z Szubina. Piastował on wiele wysokich stanowisk w kraju, m.in. był starostą bydgoskim, wielkopolskim i krakowskim oraz namiestnikiem królestwa polskiego (regenta) tj. zastępcy króla.

Sędziwój Pałuka jest historycznym założycielem Szubina w XIV wieku. Z tego też okresu pochodzą resztki ruin zamku szubińskiego

Miasto Szubin powstało obok zamku po prawej stronie Gąsawski. Pierwszymi jego mieszkańcami byli rzemieślnicy, którzy ze skór licznego w okolicznych puszczach zwierza szyli dla mieszkańców zamku odzienie (kożuchy) zwane „szubami”, stąd prawdopodobnie pochodzi późniejsza nazwa Szubin, która powstała dopiero w XVI wieku. We wcześniejszych dokumentach spotykamy nazwy: Subyn, Subina, Schubini i Szubino.

Najstarszą istniejącą w mieście budowlą jest kościół pod wezwaniem św. Marcina, ufundowany przez dziedzica na zamku Sędziwoja w XIV wieku. Zbudowany jest w stylu późnogotyckim o jednej nazwie.

Pierwsze wzmianki historyczne o Szubinie pochodzą z 1365 r. Datę tę przyjmuje się jako początek powstania miasta. Poza Szubinem do najstarszych miejscowości Ziemi Szubińskiej wymienionych w starych dokumentach należą: Chomętowo i Żędowo (1136 r.), Pińsko (1213), Słupy (1233), Łachowo (1243), Królikowo (1259), Rynarzewo – dawniejsze miasto (1301), Samoklęski, Tur i Żurczyn (1337), Zalesie (1399), Gąbin i Chobielin (1399), Wąsosz (1406), Chrapliwo (1474).

Szubin był niegdyś miastem szlacheckim i poza zamkiem nie posiadał murów obronnych. Przy końcu XIV wieku dziedzicami Szubina zostali Łabiszyńscy, później aż do XVII wieku Czarnkowscy. W roku 1645 właścicielem Szubina był Krzysztof Opaliński, który nadał miastu liczne przywileje. Następnie Szubin należał do Konarzewskiego, Józefa Złotnickiego, księżnej Teofili Wiśniowieckiej i do Mycielskich. Stanisław Mycielski rozszerzył prawa miasta nadane przez Opalińskiego. Później Szubin przeszedł w ręce niemieckie.

W okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego sadzono w Szubinie szczepy winne, stąd zachowała się do dzisiaj nazwa ulicy „Winnica”. Po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem w Szubinie przebywał król Władysław Jagiełło.

Pierwszy rozbiór Polski w 1772 r. pozostawił Szubin w granicach Rzeczypospolitej, jednak już rok później w 1773 r. król pruski drogą dodatkowej aneksji włączył Szubin i okoliczne ziemie do Prus i w ten sposób miasto znalazło się w niewoli. W okresie Księstwa Warszawskiego Szubin należał do tego księstwa, by następnie znowu znaleźć się w granicach Prus. W roku 1818 został Szubin miastem powiatowym, a w roku 1835 otrzymał sąd okręgowy. Powstają wówczas drogi bite do Bydgoszczy, Nakła, Żnina i Kcynii.

Szubin i Ziemia Szubińska zapisały się chlubnie w kartach historii ruchów wolnościowych. Mieszkańcy Szubina brali czynny udział w powstaniach: kościuszkowskim, listopadowym i styczniowym. W 1848 r. w „Wiośnie Ludów” Szubin był widownią zaburzeń i ruchów wolnościowych. O utrzymanie polskości dzielnie walczyły polskie stowarzyszenia kościelne i świeckie (np. Chór „Halka”. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” i inne).

Początek roku 1919 przynosi wolność Szubinowi i Ziemi Szubińskiej. Wywalczyli ją powstańcy wielkopolscy. Długie i krwawe walki, ostatecznie zwycięskie i decydujące o powodzeniu całego powstania, toczyły się pod Szubinem, Rynarzewem i na linii Noteci.
W okresie międzywojennym miasto i gmina Szubin należały najpierw do województwa poznańskiego, później pomorskiego.

Okres okupacji hitlerowskiej 1939-1945 zapisał się krwawymi literami w dziejach Szubina, który był terenem masowych zbrodni i prześladowań. Zamordowanych na miejscu i zamęczonych w obozach koncentracyjnych oraz poległych na frontach żołnierzy i zmarłych na wysiedleniu zostało około 500 osób z Szubina i powiatu. 21 stycznia 1945 r. w wyniku ofensywy wojsk radzieckich zakończyła się okupacja hitlerowska.

W okresie II wojny światowej Niemcy utworzyli w Szubinie obóz jeniecki dla aliantów: Francuzów, Anglików i Amerykanów. Przebywało w nim ogółem 20 tyś. Jeńców, jednorazowo po 5000.